Επιστροφή    

" Έργα Θεού, έργα ανθρώπων: 
Ο υγρότοπος Άγρα- Βρυττών- Νησίου "

    

 

 

Περιγραφη του προγραμματος

Το  Υπαίθριο  Μουσείο  Νερού  Έδεσσας

      Ο  ποταμός  Εδεσσαίος  διαρρέει   την  Έδεσσα  και  λίγο  πριν  καταλήξει  στους    Καταρράκτες  δημιουργεί  μια  περιοχή χαρακτηρισμένη  σήμερα σαν  Υπαίθριο  Μουσείο  Νερού  της  Έδεσσας. Η  αφθονία  των  νερών  του  και  η  μορφολογία  του  εδάφους  οδήγησαν  παλιότερα  στην  εκμετάλλευση  και  αξιοποίηση  της  υδροκίνησης  στη  λειτουργία εργαστηρίων  και  μύλων  στην   περιοχή  αυτή.

  Στο  χώρο  του  Μουσείου   (νερόμυλοι, καταρράκτες, βοτανικός  κήπος, ενυδρείο, σπήλαιο)  αναπτύσσεται και   υλοποιείται    πρόγραμμα  με  τον  ομώνυμο  τίτλο.

  Οι  μαθητές  μέσα  από  ένα  κυνήγι  θησαυρού,  με  οδηγό  το  νερό  και  με  ευχάριστο τρόπο παίζοντας  κι  αυτενεργώντας,  μαθαίνουν

…για  την  αξιοποίηση  της    ενέργειας  του  νερού

…να  αναγνωρίζουν  τα  φυτά  του  πάρκου

…για  τα  διαφορετικά  οικοσυστήματα  υδρόβιων  οργανισμών

…για  τα  είδη  της  υδρόβιας  πανίδας  και  χλωρίδας  της  περιοχής

…να  ταξινομούν  δένδρα  του  πάρκου

…πως   δημιουργούνται  τα  σπήλαια   και

…για  το  σχηματισμό  του  καταρράκτη

Εμφανής στόχος  του   παιχνιδιού    είναι  να  βρεθεί  ο κρυμμένος θησαυρός. Παιδαγωγικά όμως  δημιουργείται στους  μαθητές   κλίμα    εγρήγορσηςομαδικότηταςσυνεργασίαςυπευθυνότητας  και  μεθοδικότητας.

  Με  αυτόν  τον  τρόπο  κατακτιέται  και  εμπεδώνεται  εύκολα  και   αποτελεσματικά  η νέα γνώση.

  Το  πρόγραμμα  ξεκινάει  με  την  προβολή  οπτικοακουστικού   υλικού (βίντεο  και  διαφανειών),  που  δίνει  στους  μαθητές  τη  δυνατότητα  να  «ταξιδέψουν»  παρέα με  το  νερό  και  να  αποκτήσουν  τις  γνώσεις  που  θα  τους  χρειαστούν  στη  συνέχεια. Η  αναζήτηση  του  θησαυρού  ξεκινάει  αφού   χωριστούν  σε  ομάδες  και   εξοπλιστούν  κατάλληλα (χάρτης  αποτύπωσης  της  περιοχής,  καρτέλες  αναγνώρισης  ειδών,  ειδικά  διαμορφωμένες  κλείδες  ταξινόμησης  φυτών,  φύλλα  ενημέρωσης,  φύλλα  εργασιών).  Το  κυνήγι  προχωράει  βήμα- βήμα  και  οι  μαθητές  οδηγούνται  ολοένα   πιο  κοντά  στο στόχο  τους,   μέσα  από  γρίφους  και  κατάλληλες  πληροφορίες. Νικητής  χρίζεται  η  ομάδα  που  ανακαλύπτει  πρώτη  το  θησαυρό….ή  μήπως  όχι;

  

 

 

 

Χρονοδιαγραμμα - Φασεις προγραμματος

 

 

9.00 – 9.30

 

 

Υποδοχή  μαθητών  - Γνωριμία  με  το  ΚΠΕ   Έδεσσας

 

 

9.30 – 10.00

 

 

 

Προβολή  βίντεο  σχετικά με  το  Υπαίθριο  Μουσείο  Νερού

 (επιμέλεια – παραγωγή  ΚΠΕ  Έδεσσας)

 

10.00 – 11.00

 

Προβολή  διαφανειών  με  είδη  φυτών  του  Βοτανικού  Κήπου  και  ψαριών  του  Ενυδρείου.

Χωρισμός των μαθητών σε  ομάδες  κι  παραλαβή εξοπλισμού  απαραίτητου για  την  αναζήτηση του θησαυρού.

 

 

11.00 – 11.15

 

 

Διάλειμμα

 

 

11.15 – 13.30

 

 

Κυνήγι  Θησαυρού  στους  χώρους  του  Υπαίθριου  Μουσείου Νερού  και  στο  πάρκο  των  Καταρρακτών

 

 

 

 

 

 

13.30 - 14.30 

 

 

 

 

Επιστροφή  στο  ΚΠΕ Έδεσσας

 

Ανακήρυξη της  νικήτριας  ομάδας.

Συζήτηση  με  θέμα «Όταν  το  Υδρογόνο (Η)2  συναντά το Οξυγόνο (Ο):  Συνεργατικότητα  ή  χωριστικότητα;»

 

Έκφραση  εντυπώσεων  και  προβληματισμών  με  ποικίλους  τρόπους  (ζωγραφική, landart, δραματοποίηση)

 

Αξιολόγηση  του  προγράμματος

 

 

 

 

χλωριδα  του Βοτανικου Κηπου  Υπαιθριου Μουσειου Νερου Εδεσσας

Αντιπροσωπευτικά είδη

 

Δάφνη (Laurus nobilis- Οικ: Lauraceae)

  Αειθαλές δέντρο ως 5μ ύψος με αρωματικά φύλλα. Αυτοφυές στην Ελλάδα, το αναφέρει ο Όμηρος σαν δέντρο αφιερωμένο στον Απόλλωνα. Εξάγονται 200 τόνοι δαφνόφυλλα το χρόνο για καρύκευμα.

Κότινος (Cotinus coggygria. Οικ:Anacardiaceae)

  Θάμνος φυλλοβόλος ύψους 2-4 μ.   Το φθινόπωρο τα φύλλα του κοκκινίζουν. Τον συναντάμε σε θαμνότοπους χαμηλού υψομέτρου.

 

Μελικοκκιά (Celtis Australis-Οικ.:Ulmaceae)

  Πανύψηλο ως 25μ. φυλλοβόλο δέντρο, αυτοφυές   της παραμεσόγειας περιοχής. Φυτεύεται σε πάρκα σαν διακοσμητικό. Οι καρποί του τρώγονται.

 

Πλατάνι (Platanus orientalis-Οικ.: Platanaceae)

  Υγρόφιλο δένδρο, συνήθως φυλλοβόλο, ύψους ως 30 μ., εξαιρετικά μακρόβιο (ζει ως 700 χρόνια). Λόγω του μεγέθους του (περίμετρος κορμού ως 16μ.), είναι το καλύτερο δένδρο σκιάς για  πλατείες.

Ιπποκαστανιά ή Αγριοκαστανιά

(Aesculus hippocastanus-Οικ: Hippocastanaceae)

  Φυλλοβόλο δέντρο ως 30μ. ύψος, με παλαμοειδή φύλλα. Ο καρπός του (κάψα) δεν είναι φαγώσιμος. Φυτεύεται σε πάρκα για τα τεράστια άνθη της, σε βοτρυώδης ταξιανθίες. Στην Ελλάδα είναι αυτοφυές στη Στερεά Ελλάδα, Όλυμπο και Πίνδο.

Κισσός (Hedera helix- Οικ: Araliaceae)

  Φυτό  έρπον ή αναρριχώμενο σε δένδρα ή και σε τοίχους. Με τα γλωσσίδια των βλαστών του  στηρίζεται αλλά και γίνεται παράσιτο των δένδρων. Οι καρποί του είναι δηλητηριώδεις.

 

 

 

 

 

Αλευρομυλος Γιαννακη - Ενυδρειο

  Ο δεύτερος  αλευρόμυλος του Υπαίθριου Μουσείου Νερού της Έδεσσας είναι  ο μύλος - σησαμοτριβείο, πρώην ιδιοκτησίας  Γιαννάκη,  που  συντηρημένος σήμερα φιλοξενεί το Ενυδρείο του Δήμου Έδεσσας. Από το αρχικό υδροκίνητο εργαστήριο διατηρήθηκε το  πέτρινο ορθογωνικό κέλυφος (χωρίς τη στέγη) και τμήμα του μηχανολογικού εξοπλισμού.

  Με φροντίδα του βιολόγου κ. Μπόσκου Α. στις μεγάλες γυάλες διαβιούν πολλά είδη  της ιχθυοπανίδας της περιοχής καθώς και  αμφίβια και  ποικιλία από ερπετά.

ιχθυοπανιδα του Ενυδρειου

Αντιπροσωπευτικά είδη

ΓΟΥΛΙΑΝΟΣ    (Silurus glanis- Οικ. Siluridae )

                (Έως 500 εκατοστά και 300 κιλά)

  Έως πέντε μέτρα μήκος, ο γουλιανός είναι το μεγαλύτερο ψάρι του γλυκού νερού. Ζει σε λασπώδη  και  θολά  νερά  ποταμών και  λιμνών. Τρέφεται όταν είναι  μικρό  με  ασπόνδυλα  του  βυθού  και  όταν  μεγαλώνει  με  οτιδήποτε  κινείται  μέσα στο  νερό. Είναι σαρκοφάγο και σε μεγάλη ηλικία μπορεί να επιτεθεί  και σε ανθρώπους. Η σάρκα του είναι πολύ νόστιμη αν και το αίμα του περιέχει μια τοξίνη επικίνδυνη για τον  άνθρωπο.

ΚΟΥΝΟΥΠΟΦΑΓΟΣ (Gambusia affinis- Οικ. Poecillidae)

(΄Εως 4 εκατοστά και 10 γρ.)

Ένα από τα μικρότερα ψάρια του κόσμου αλλά θαυματουργό για την ικανότητα του να εξολοθρεύει τα κουνούπια. Προέρχεται από τροπικές περιοχές  αλλά είναι τόσο ανθεκτικό που προσαρμόζεται σε  διαφορετικές κλιματολογικές συνθήκες όπως αυτές που επικρατούν στην Ελλάδα. Ανήκει στα ζωοτόκα ψάρια  δηλαδή γεννά  μικρά και όχι αυγά. Τρέφεται  με  ασπόνδυλα, ιδιαίτερα  οστρακόδερμα  και  προνύμφες  εντόμων.

 

 

 

 

Σπηλαιο - Καταρρακτες

Η περιοχή των Καταρρακτών φιλοξενεί ένα  σπήλαιο, κάτω ακριβώς από το μέτωπο του καταρράκτη Κάρανου.  Είναι  μια φυσική κοιλότητα μέσα στη Γη, που συγκοινωνεί με την επιφάνεια.

Σχηματίσθηκε  καθώς το νερό περνά μέσα στις ρωγμές των μαλακών ασβεστολιθικών πετρωμάτων  και χρειάσθηκε  χιλιάδες χρόνια για να δημιουργηθεί. 

 Όταν το νερό στάζει από την οροφή του σπηλαίου  αφήνει πίσω του μικροσκοπικά κομμάτια πετρώματος. Στο πέρασμα πολλών χρόνων, αυτά μεγαλώνουν προς τα κάτω σε κρυσταλλικές δομές που ονομάζονται σταλακτίτες. Όταν το νερό πέφτει στο έδαφος, δημιουργούνται οι σταλαγμίτες, που μοιάζουν με κεριά και μεγαλώνουν προς τα πάνω.

 ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΕΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

Οι Καταρράκτες δημιουργήθηκαν μετά τα τέλη του 14ου αιώνα. Έως  τότε  ο κυρίως όγκος νερού συγκρατιόταν σε μία μικρή λεκάνη στα δυτικά της πόλης. Κάποιο γεωλογικό  ή καιρικό  φαινόμενο   οδήγησε τα  νερά να χυθούν θεαματικά από το βράχο, με συνέπεια να δημιουργηθούν,  τότε,  πολλά μικρά ποτάμια και παράλληλα να καταργηθεί η λίμνη απ' όπου προήλθαν. Πολλοί περιηγητές του 17ου & 18ου αιώνα  περιγράφουν την εικόνα της πόλης με ένα βράχο από όπου πέφτουν τα νερά από πολλούς καταρράκτες.

  Σήμερα η παρουσία τους,  στα βορειοανατολικά της Έδεσσας, καθορίζει την ταυτότητα και τη ζωή τόσο της πόλης όσο και  της ευρύτερης περιοχής. Προέρχονται από την ένωση  δύο βραχιόνων του ποταμού Εδεσσαίου  (Βόδα). Εξακολουθούν να μορφώνουν το έδαφος -δημιουργώντας μια μήτρα ζωής για ενδημικά και άλλα φυτά- και το υπέδαφος  -σμιλεύοντας το βράχο-.

  Ο μεγαλύτερος από τους  καταρράκτες λέγεται "Κάρανος" και το νερό του πέφτει περίπου από τα 70 μέτρα.

  Ο χώρος των καταρρακτών προσεγγίζεται στις μέρες μας  με την οικοτουριστική και τη χρηστική του λογική.

 

 

Μυλοι  - Κανναβουργειο

 

ΝΕΡΟΜΥΛΟΣ

  Ο νερόμυλος είναι  μύλος που λειτουργεί με τη βοήθεια της υδραυλικής  ενέργειας.

  Η υδραυλική ενέργεια είναι μια ανεξάντλητη, καθαρή και ανανεώσιμη πηγή ενέργειας και χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια από τον άνθρωπο. Το νερό πέφτοντας από κάποιο ύψος ή ρέοντας με μεγάλη ταχύτητα μπορεί να περιστρέψει μεγάλους τροχούς που έχουν πτερύγια στην περιφέρειά τους, τους υδροστρόβιλους.

  Στο νερόμυλο είναι δυνατό τα πτερύγια να αντικατασταθούν από φατνώματα (κουβάδες) με πάτο, ώστε το νερό να εγκλωβίζεται  ώσπου να αδειάσει από την περιστροφή, με αποτέλεσμα να επιταχύνεται η κίνηση από το βάρος.

  Το νερό καθώς πέφτει από τον ξύλινο αγωγό (καρούτα), δίνει την απαραίτητη  ενέργεια για την περιστροφή του τροχού (ντουλάπα). Το ζεύγος των οδοντωτών τροχών 4πλασιάζει περίπου τις στροφές και με την τροχαλία επίπεδου ιμάντα μεταδίδεται η περιστροφική κίνηση στην κεντρική άτρακτο. Από την άτρακτο η κίνηση μεταφέρεται ταυτόχρονα στις μυλόπετρες, και στο εσωτερικό του μύλου όπου βρίσκονται το αμπάρι, τα κόσκινα, το τριέρι,  η μηχανή πλύσης, καθώς επίσης και στα αναβατόρια που μεταφέρουν το σιτάρι και τα άλευρα. Μετά το άλεσμα του σιταριού, το αλεύρι κοσκινίζεται και τοποθετείται στα σακιά.  

Ο Αλευρομυλος του Σαλαμπαση

  Ένας τέτοιος  αλευρόμυλος υπήρχε πριν από το 1901 στην περιοχή του Υπαίθριου Μουσείου Νερού..

  Στο σωζόμενο κτίριο, υπάρχουν μέρη του νερόμυλου τα οποία έχουν διατηρηθεί  ατόφια, ενώ το κομμάτι που βρίσκεται μπροστά έχει ανακατασκευαστεί.

  Το ξύλινο οίκημα δίπλα στο μύλο κατασκευάσθηκε αργότερα. Στο ισόγειο του πέτρινου κτιρίου υπάρχουν 3 ζεύγη  από μυλόπετρες, το γνήσιο μεγάλο ξύλινο δοχείο (container ),  η μηχανή η οποία καθαρίζει το αλεύρι, η μηχανή πλύσης, οι ιμάντες μεταφοράς και η χοάνη μέσα στην οποία άδειαζαν τα σακιά. Στο βόρειο τμήμα είναι ορατά τα σημεία παροχής νερού.

    Σήμερα, ο νερόμυλος ανακατασκευασμένος, φιλοξενεί  τις δραστηριότητες των μαθητικών ομάδων που επισκέπτονται το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Έδεσσας.   

Κανναβουργειο

  Στα τέλη του 19ου αιώνα εγκαταστάθηκαν στην Έδεσσα υδροκίνητα εργοστάσια κλωστοϋφαντουργίας από Nαουσαίους Έλληνες επιχειρηματίες.

Συνολικά ιδρύθηκαν έξι υδροκίνητες μονάδες με πρώτο το νηματουργείο Tσίτση και Σία το 1895 από το οποίο σώζονται μόνο ίχνη των αρχικών του εγκαταστάσεων.

  Aκολούθησε η "Ένωση Bιομηχανικών Eπιχειρήσεων Eστία AE" με δύο βιομηχανικές μονάδες το 1907 και το 1926, το Kανναβουργείο της Eταιρείας Tότσκα το 1908 και το Kανναβουργείο των Aδελφών Aποστόλου και Σπυριδωνίδη το 1930. Tελευταίο ιδρύθηκε κατά την περίοδο 1929-1930 το Εριουργείο των αδελφών Σεφερτζή - Kοκκίνου το οποίο ήταν ένα από τα σπουδαιότερα εργοστάσια των Bαλκανίων.

  Όλες αυτές οι βιομηχανικές μονάδες ήκμασαν κατά την περίοδο του μεσοπολέμου. Όμως λόγω προβλημάτων που παρουσιάστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 τα υδροκίνητα εργοστάσια έκλεισαν οριστικά το 1962.

Στις μέρες μας εκπονήθηκε μελέτη που προσβλέπει στην επανάχρηση και την αποκατάσταση όλων των υδροκίνητων εργαστηρίων - εργοστασίων για την ανάδειξη και την αξιοποίηση των μοναδικών αυτών πρωτοβιομηχανικών μνημείων.

 

 

 

Ενημερωτικα φυλλα

  (ενδεικτικά)

 
Ø Ενημερωτικό φύλλο για  νερόμυλους

Ø Ενημερωτικό φύλλο για  σπήλαια

Ø Ενημερωτικό φύλλο για τους Καταρράκτες Έδεσσας

 

 

 

Φωτογραφικο υλικο απο επισκεψεις σχολειων στο ΚΠΕ εδεσσας

 

Φωτογραφίες από το φωτογραφικό αρχείο του ΚΠΕ Έδεσσας 

Πληροφορίες προέρχονται,  κυρίως, από:

«Υδροκίνητα  εργαστήρια  και  εργοστάσια» (Ζαρκάδα – Πιστιόλη  Χριστίνα)

«Εργοστάσια  Κλωστοϋφαντουργίας  στην  Έδεσσα» (Ζαρκάδα – Πιστιόλη  Χριστίνα) ,

«Έδεσσα  η  πόλη  των  Νερών» (Δήμος  Έδεσσας)

Αρχή